Üzerine yerleştiği ova üç tarafı dağlarla çevrili bir taraftan da göl ile kapatılmış; coğrafi oluşum olarak fluvio-glasi özellikteki bir birikinti yelpazesidir. Yelpazenin en verimli noktasında göl ile ovanın birleştiği yerde kurulan Gölyaka coğrafyanın olabildiğince cömert davrandığı dağ-ova ve suyu bir arada barındıran ender bulunabilecek bir lokasyondadır. Yerleşme tarihi açısından ilk kurulan yerleşmelerde aranan korunaklı olma, verimli topraklar yani kolay yiyecek bulabilme (buna balığı da ekleyebiliriz) özelliklerini bünyesinde bulundurması Gölyaka’nın tarihi zenginliğini anlayabilmemiz için bize ipucu vermektedir.
Beldenin tarihine ait kalıntıları ayırt etmek çok zor bir iştir. Uzmanlık isteyen bir konu olması ve yapılmış çalışmalar olmaması işimizi daha da zorlaştırmaktadır. Biz çalışmamızda kısıtlı olarak ulaşabildiğimiz kaynakları amatör bir şekilde değerlendirmeye çalışacağız.
